Układ krwionośny

Zadania z rozwiązaniem krok po kroku

Wzory i reguły

Krwiobieg mały (płucny)

prawa komora → tętnice płucne → PŁUCA → żyły płucne → lewy przedsionek — Krew odtlenowana wędruje do płuc i wraca utlenowana. Tu tętnice niosą krew odtlenowaną, a żyły utlenowaną — jedyny taki wyjątek w organizmie.

Krwiobieg duży (ustrojowy)

lewa komora → aorta → TKANKI CIAŁA → żyły główne → prawy przedsionek — Krew utlenowana rozprowadza tlen i składniki odżywcze po całym ciele i wraca odtlenowana.

Zasada przepływu przez serce

przedsionek PRZYJMUJE → komora WYPYCHA — Krew zawsze wpływa do przedsionka, przechodzi przez zastawkę do komory i zostaje wypchnięta do tętnicy. Nigdy odwrotnie.

Skład krwi

osocze (~55%) + elementy morfotyczne (~45%: erytrocyty, leukocyty, trombocyty) — Osocze to płynna część, elementy morfotyczne to komórki i płytki.

Definicje

Krwiobieg mały (płucny)

Droga krwi z prawej komory serca przez tętnice płucne do płuc, a następnie żyłami płucnymi do lewego przedsionka.

Jego jedynym zadaniem jest wymiana gazowa: w naczyniach włosowatych oplatających pęcherzyki płucne krew oddaje dwutlenek węgla i pobiera tlen.

To jedyne miejsce w organizmie, gdzie tętnice niosą krew odtlenowaną, a żyły utlenowaną.

Hemoglobina

Czerwony barwnik zawarty w erytrocytach, zbudowany z białka i zawierający jony żelaza. Wiąże tlen w miejscach o jego wysokim stężeniu (płuca) i oddaje w miejscach o niskim (tkanki).

To właśnie hemoglobina nadaje krwi czerwoną barwę; krew utlenowana jest jaśniejsza, odtlenowana — ciemniejsza.

Zastawka

Fałd tkanki działający jak jednokierunkowy zawór — otwiera się przy przepływie w jedną stronę, a zamyka przy próbie cofnięcia.

W sercu zastawki oddzielają przedsionki od komór oraz komory od tętnic; ich zamykanie słychać przez stetoskop jako dwa tony. W żyłach zastawki uniemożliwiają cofanie się krwi płynącej ku sercu wbrew sile ciężkości.

Typowe pułapki

• „Tętnica to naczynie z krwią utlenowaną”. Jak uniknąć: Definicja tętnicy dotyczy KIERUNKU, nie zawartości: tętnica prowadzi krew OD serca. Tętnice płucne niosą krew odtlenowaną — i nadal są tętnicami.
• Mylenie przedsionków z komorami. Jak uniknąć: Przedsionki są na GÓRZE i PRZYJMUJĄ krew, komory na DOLE i WYPYCHAJĄ. Skojarzenie: przedsionek jak przedpokój — wchodzi się do niego pierwszy.
• Twierdzenie, że krew utlenowana i odtlenowana mieszają się w sercu. Jak uniknąć: Prawa i lewa połowa serca są całkowicie oddzielone przegrodą. Krew przechodzi z jednej strony na drugą dopiero przez płuca albo przez tkanki.
• Mylenie leukocytów z limfocytami i erytrocytów z trombocytami. Jak uniknąć: Erytro- = czerwony (tlen), leuko- = biały (odporność), trombo- = skrzep (krzepnięcie). Limfocyty to jeden z RODZAJÓW leukocytów, nie osobna kategoria.
• Twierdzenie, że w krwiobiegu małym krew krąży „szybciej, bo jest mniejszy”. Jak uniknąć: Przez oba krwiobiegi w tym samym czasie przepływa TA SAMA objętość krwi — inaczej gromadziłaby się po jednej stronie. Różni się dystans i ciśnienie, nie objętość.

Słowniczek

Erytrocyt

Krwinka czerwona; przenosi tlen dzięki hemoglobinie.

Leukocyt

Krwinka biała; odpowiada za odporność.

Trombocyt

Płytka krwi; bierze udział w krzepnięciu.

Osocze

Płynna część krwi, w ponad 90% woda.

Aorta

Największa tętnica ciała, wychodzi z lewej komory.

Przedsionek

Górna jama serca przyjmująca krew z żył.

Komora

Dolna jama serca wypychająca krew do tętnic.

Naczynie włosowate (kapilara)

Najcieńsze naczynie, ściana z jednej warstwy komórek; miejsce wymiany substancji.

Skurcz (systole)

Faza pracy serca, w której mięsień się kurczy i wypycha krew.

Rozkurcz (diastole)

Faza, w której serce się rozluźnia i napełnia krwią.